شورشیان آرمانخواه: ناکامی چپ در ایران

این مقاله پیش از این در وبلاگ بوک‌فید نیز منتشر شده است.
کمتر از 20 سال پس از سقوط نهایی آخرین جنبش های مارکسیستی در ایران، مازیار بهروز فرزند جهانگیر بهروز از اعضای حزب توده کتاب شورشیان آرمانخواه را منتشر کرد. این کتاب در واقع بر پایه مقاله ای شکل گرفت که وی برای پایان نامه ی دکترای خود در دانشگاه سان فرانسیسکو آماده کرده بود. آقای بهروز در این کتاب تاریخ فشرده ای از ظهور، فعالیت و سقوط جنبش های چپ در ایران ارائه می کند. شورشیان آرمانخواه با شکل گیری حزب توده در ایران آغاز می شود. به مرور فعالیت های این حزب در سال های ابتدایی و طلایی فعالیتش پرداخته و رابطه ی آن را با سایر جنبش های کمونیستی از جمله فرقه ی دموکرات آذربایجان بررسی می کند. با بسته شدن فضای سیاسی کشور پس از کودتای 28 مرداد 1332 و غیر قانونی اعلام شدن حزب توده، مسیر برای پیدایش جنبش های چریکی که به مبارزه ی مسلحانه معتقد بودند باز می شود. این گروه ها که از مهم ترین آن ها می توان به سازمان چریک های فدایی خلق و گروه پیکار اشاره کرد، ابتکار عمل را در بین فعالان مارکسیست – لنینیستی در دست گرفته و حزب توده را وارد حاشیه می کنند.

جذاب ترین بخش کتاب شاید فصل سوم آن باشد که به چگونگی فعالیت گروه های چپ در سال های آغازین انقلاب (1357 – 1362) می پردازد. این بخش از این رو حایز اهمیت است که تا کنون همه ی تحقیقاتی که در مورد جنبش های چپ در ایران انجام شده اند در مرحله ی پیش از انقلاب متوقف مانده و این شاید اولین کتابی باشد که سیر حوادث پس از انقلاب را تا نابودی کامل آخرین باقی مانده ی چپ ها دنبال می کند.

در فصل پایانی کتاب دلایل شکست چپ در ایران علی رغم موفقیت آن ها در بسیاری از کشورهایی که وضعیتی شبیه ایران داشتند از دیدگاه نویسنده بررسی می شود. مازیار بهروز در این بخش یکی از مهم ترین دلایل شکست را ناتوانی همه ی این جنبش ها در برقراری ارتباط موثر با طبقه ی کارگر (پرولتاریا) می داند. گروه های چپ در حالی از نفوذ در بین کارگران ناتوان بودند که طبق اعتقاد مارکسیست های انقلابی، طبقه ی کارگر پرچم دار انقلاب پرولتاریایی خواهد بود. نویسنده برای اثبات این ادعای خود از هسته ای با عنوان «کارگران مبارز» نام می برد که در تابستان 1358 به جنبش پیکار پیوستند. اعضای این گروه بر خلاف نامشان جمعی دانشجو بودند که به طبقه ی متوسط تعلق داشتند و استفاده از نام کارگران مبارز توسط آن ها هیچ گونه توجیهی نداشته است.

عنوان اصلی این کتاب Rebels with a cause: The failure of the Left in Iran می باشد که در ایران توسط آقای مهدی پرتوی با نام «شورشیان آرمانخواه: ناکامی چپ در ایران» منتشر شده است. نکته ی جالب این است که آقای مهدی پرتوی مترجم فارسی این کتاب خود از اعضای سابق حزب توده است و 2 بار نیز در این کتاب از او نام برده می شود:

طی سال 1362، رهبران حزب توده یک به یک بر صفحه تلوزیون دولتی ظاهر شدند و به جرایم خود، از جمله جاسوسی برای اتحاد شوروی و تدارک براندازی جمهوری اسلامی ایران، اعتراف کردند. در برخی موارد، مقام های حزبی به صورت شاهدان برجسته برای دادستان عمل می کردند و اعضای دیگر را به اعتراف گناهانشان تشویق می نمودند. شگفت انگیزترین آن ها هنگامی بود که ناخدا افضلی سعی داشت برخی اتهامات را انکار کند و مهدی پرتوی، رابط حزبی او و مسئول شبکه مخفی حزب توده، به نفع کیفر خواست عمل کرد و او را مجبور به اعتراف نمود.

مشخصات کتاب:

- شورشیان آرمانخواه: ناکامی چپ در ایران

- نویسنده: مازیار بهروز

- مترجم: مهدی پرتوی

- ناشر: ققنوس

- تعداد صفحات: 368

- قیمت: 3500 تومان (چاپ نهم) – 4200 تومان (چاپ دهم)

لینک های مرتبط:

خرید اینترنتی کتاب در آدینه بوک

يک بار ديگر تاريخ شورشيان آرمانخواه/ روزنامه ی اعتماد

نگاهي به كتاب «شورشيان آرمانخواه، ناكامي چپ در يران» / روزنامه ایران

گفتگویی در فرندفید در مورد این کتاب